Soạn bài – Lập dàn ý bài văn tự sự

Bài học SGK Progress:

Soạn bài Lập dàn ý bài văn tự sự trang 44 – 46 SGK ngữ văn lớp 10 tập 1. Để học tốt hơn danh sách các bài tập trong bài Lập dàn ý bài văn tự sự, sau đây là hướng dẫn soạn bài đầy đủ, ngắn gọn và chi tiết nhất.

Hướng dẫn soạn bài – Lập dàn ý bài văn tự sự

I. Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện

Đọc phần trích sau và trả lời câu hỏi.

[…] Tôi sẽ viết chuyện cuộc khởi nghĩa của anh Đề(1), cuộc đời, số phận anh Đề. Tôi có ngay cảm giác phải tìm một cái tên khác cho anh Đề. Tên Đề có “Kinh” quá, người kinh quá. Tnú, tôi gọi anh bằng cái tên ấy. Nó “không khí” hơn nhiều […].

Tôi chưa hình dung câu chuyện, cốt truyện sẽ biễn biến cụ thể ra sao, nhưng đã thấy rõ, cái truyện ngắn này sẽ bắt đầu bằng một khu rừng xà nu – mà tôi sẽ ra sức tả một cách hết sức tạo hình […] và truyện sẽ kết thúc bằng một cánh rừng xà nu, như một vĩ thanh cứ xa mờ dần và bất tận, nghĩa là “bố cục” đã thấy được rồi… Sau đấy mọi sự bỗng trở nên rõ ràng, dễ dàng đến kì lạ. Chị “Dít” đến – như là tất yếu vậy […]. Nhưng tôi muốn Dít sẽ là mối tình sau của Tnú, một mối tình sẽ lờ mờ mà chắc chắn hiện lên ở cuối truyện. Vậy thì phải có Mai, chị của Dít […]. Và cái gì để dẫn đến cuộc bùng dậy ghê gớm như vậy của Tnú (diệt sạch cả một tiểu đội giặc gần như bằng tay không, những năm tháng chưa hề có tiếng súng cách mạng ấy)? Tất cả có một nỗi đau riêng bức bách dữ dội, bật ra từ nỗi đau chung của xóm làng, dân tộc: đứa con bị đánh chết tàn bạo, Mai gục xuống, ngya trước mắt Tnú. Chi tiết ấy đến một cách tất yếu.

Và ông cụ Mết của tôi cũng tất yếu phải đến. Ông là cội nguồn, là Tây Nguyên của thời “Đất nước đứng lên” trường tồn đến ngày nay […].

Có lẽ cũng từ đó mà có thằng bé Heng. Nó sẽ còn đi tới đâu, chưa ai lường được…

Tất cả trở nên dễ dàng đến ngạc nhiên đối với tôi. Tôi hình dung ra, thấy hiển hiện tất cả. Các chi tiết tự nó đến: các cụ bà già lụm cụm bò từ trên thang nhà sàn xuống, các cô gái lấy nước ở vòi nước đầu làng […], cả tiếng nước lanh tanh trong đêm khuya […], cả mười ngọn lửa xà nu cháy rần rật trên mười đầu ngón tay của Tnú […]. Tất cả, tôi không “bịa” thêm gì cả, tô thấy rõ hết, mặc dầu tất cả đây hoàn toàn là một câu chuyện bịa. Mà như thật. Với tôi nó hoàn toàn có thật. Cách sắp xếp các lớp thời gian trong truyện, xen kẽ, đan quyện, những mạch nối…cũng đến dễ dàng và tự nhiên, như tất nó phải vậy.

“Rừng xà nu” là truyện của một đời, và được kể trong một đêm. Đó là cái đêm dài như cả một đời…

(Nguyên Ngọc, Về truyện ngắn “Rừng xà nu”,

trong Nhà văn nói về tác phẩm, Hà Minh Đức biên soạn,

NXB Giáo dục, Hà Nội, 2000).

Giải câu 1 – Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện (trang 45 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Trong phần trích trên, nhà văn Nguyên Ngọc nói về việc gì?

Trả lời:

Nhà văn Nguyên Ngọc kể về quá trình sáng tác tác phẩm “Rừng xà nu”, cụ thể là giai đoạn hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện cho tác phẩm.

Giải câu 2 – Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện (trang 45 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Qua lời kể của nhà văn, anh (chị) học tập được gì trong quá trình hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện để chuẩn bị lập dàn ý cho bài văn tự sự?

Trả lời:

Trong quá trình hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện để chuẩn bị lập dàn ý cho bài văn tự sự, người viết phải dự kiến được nội dung chính sẽ viết trong bài văn với sự xuất hiện của những nhân vật chủ đạo, những sự kiện quan trọng.

II. Lập dàn ý

Giải câu 1 – Lập dàn ý (trang 45 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Suy ngẫm về kết thúc truyện ngắn Tắt đèn của Ngô Tất Tố (Trời tối đen như mực và như cái tiền đồ của chị), nhà văn Nguyễn Tuân viết: “Tôi ngờ câu kết này cũng mới là cái chấm hết một thiên của truyện dài. Với một cái tiền thân ngay thẳng, lành manh như vậy, tôi nghĩ rằng chị Dậu thế tất phải có một hậu thân trong các đoàn thể cách mạng; và tôi nhớ như đã có lần nào, tôi đã gặp chị Dậu ở một đám đông phá kho thóc Nhật, ở một cuộc cướp chính quyền huyện kì Tổng khởi nghĩa; và nếu không thì, chí ít, tôi cũng đã gặp chị vào những ngày địch hậu o ép, chị tải thương hoặc đậy nắp hầm bem(1) cho cán bộ cơ sở.”.

Theo suy ngẫm của nhà văn Nguyễn Tuân, có thể kể về “hậu thân” của chị Dậu bằng những câu chuyện sau:

(1) Sau cái đêm ấy, chị Dậu gặp một cán bộ cách mạng và được giác ngộ. Trong cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, chị Dậu dẫn đầu đoàn nông dân lên cướp chính quyền huyện, phá kho thóc Nhật chia cho dân nghèo.

(2) Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nổ ra. Tuy sống trong vùng địch hậu, chị Dậu vẫn bí mật nuôi giấu cán bộ, nhiều lần đậy nắp hầm bem cho cán bộ…

Anh (chị) hãy lập dàn ý cho bài văn kể về một trong hai câu chuyện trên.

Gợi ý:

– Chọn nhan đề cho bài viết.

– Lập dàn ý theo bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài.

Trả lời:

Đề 1Đề 2
Nhan đề“Sau cái đêm đen ấy…”“Người đẩy nắp hầm bom”
Mở bàiSau khi chạy khỏi nhà tên quan cụ, chị Dậu gặp một cán bộ cách mạng. Được giác ngộ cách mạng, chị trở thành một thanh niên xung phong, tham gia kháng chiến.Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nổ ra, làng Đông Xá bị địch chiếm nhưng chị Dậu đã bất chấp hiểm nguy để nuôi giấu cán bộ.
Thân bài– Cách mạng tháng Tám nổ ra, chị Dậu trở về làng…

– Chị tham gia tuyên truyền để nhân dân cùng nhau chiến đấu.

– Khí thế cách mạng sôi sục, chị Dậu dẫn đầu đoàn biểu tình lên huyện phá kho thóc của Nhật

– Quân Pháp càn quét truy lùng cán bộ.

– Không khí làng quê căng thẳng. Nhưng trong căn nhà của chị Dậu, các cán bộ vẫn được chị hướng dẫn xuống hầm bí mật để ẩn náu.

– Quân Pháp tìm đến, lục soát, chị Dậu không sợ hãi, bình tĩnh đối đáp khiến chúng bỏ đi.

Kết bàiCuộc biểu tình thành công, chị được nhân dân tin tưởng và trở thành một người lãnh đạo cách mạng tại địa phương.Căn nhà của chị Dậu trở thành nơi nuôi giấu cán bộ trong suốt cuộc cách mạng.

Giải câu 2 – Lập dàn ý (trang 46 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Anh (chị) hãy trình bày cách lập dàn ý bài văn tự sự.

Gợi ý:

– Dự kiến ý tưởng về các nhân vật và diễn biến câu chuyện.

– Dàn ý gồm những phần nào? Nội dung mỗi phần ra sao?

Trả lời:

Cách lập dàn ý một bài văn tự sự:

Bước 1: Trước khi lập dàn ý, cần suy nghĩ để chọn đề tài, chọn một chủ đề hoặc vấn đề sau đó phác thảo qua cốt truyện.

Bước 2: Từ đề tài, chủ đề của câu chuyện, người viết phải tưởng tượng, sáng tạo ra những nét chính hình thành nên cốt truyện. Cốt truyện có thể dựa vào cuộc đời và số phận của nhân vật chính hay dựa theo diễn biến của sự việc chính.

Bước 3: Dựa vào mô hình dàn ý (3 phần), tìm các yếu tố cấu thành tác phẩm: Lí do, không gian xảy ra câu chuyện, các tình tiết của truyện, các nhân vật và quan hệ của chúng, các cảnh thiên nhiên, các đối thoại chính, tâm trạng của nhân vật…

Bước 4: Hệ thống hóa các khâu trên bằng một dàn ý chi tiết.

III. Luyện tập

Giải câu 1 – Luyện tập (trang 46 SGK ngữ văn 10 tập 1)

V. Lê – nin nói: “Tôi không sợ khó, không sợ khổ, tôi chỉ sợ những phút yếu mềm của lòng tôi. Đối với tôi chiến thắng bản thân là chiến thắng vẻ vang nhất.”. Từ những kỉ niệm của tuổi học trò, anh (chị) hãy lập dàn ý cho bài văn viết về câu chuyện: Một học sinh tốt phạm phải một số sai lầm trong “những phút yếu mềm” nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân…”, vươn lên trong cuộc sống, trong học tập.

Trả lời:

Mở bài: Giới thiệu câu chuyện.

→ Câu chuyện xảy ra vào hoàn cảnh nào, ở đâu, vào thời điểm nào?

→ Nhân vật chính trong câu chuyện ấy là ai, là người như thế nào?

Thân bài: Những sự việc, chi tiết chính của câu chuyện.

– Kể về việc bạn học sinh tốt ấy phạm phải sai lầm (Sai lầm ấy là gì? Vì sao lại dẫn đến sai lầm ấy? )

– Kể về việc bạn học sinh chiến thắng bản thân, kịp thời tỉnh ngộ, tiếp tục làm một học sinh tốt.

Kết bài: Kết thúc câu chuyện.

– Bạn học sinh ấy hiện tại là một bạn học sinh tốt, còn giúp đỡ các bạn khác trong lớp.

– Câu chuyện của bạn học sinh ấy là tấm gương sáng cho mọi người xung quanh.

Giải câu 2 – Luyện tập (trang 46 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Lập dàn ý cho bài văn viết về một câu chuyện xảy ra trong cuộc sống mà anh (chị) được trực tiếp chứng kiến (đội thanh niên tình nguyện tham gia công tác giữ trật tự an toàn giao thông; đôi bạn giúp nhau vượt khó, học giỏi; bác trưởng thôn chăm lo đời sống các gia đình thương binh, liệt sĩ,…).

Trả lời:

Dàn ý cho bài văn viết về câu chuyện đôi bạn giúp nhau vượt khó, học giỏi.

Mở bài: Giới thiệu câu chuyện.

→ Em được chứng kiến câu chuyện ấy vào hoàn cảnh nào, ở đâu.

→ Đôi bạn trong câu chuyện là những ai.

Thân bài: Những sự việc, chi tiết chính.

– Kể về hoàn cảnh khó khăn của đôi bạn.

– Kể về việc hai người bạn đã giúp nhau vượt qua khó khăn để học giỏi.

Kết bài: Kết thúc câu chuyện.

– Câu chuyện đôi bạn giúp nhau vượt khó là minh chứng cho tình bạn đáng quý.

– Bài học rút ra: Phải luôn biết cố gắng không ngừng, cũng phải biết giúp đỡ những người xung quanh mình.

Tham khảo thêm cách soạn khác bài Lập dàn ý bài văn tự sự

I. HÌNH THÁNH Ý TƯỞNG, DỰ KIẾN CỐT TRUYỆN

Đọc phần trích trong SGK (trang 44 – 45 SGK ngữ văn 10 tập 1) và trả lời câu hỏi.

Câu 1. Trong phần trích trên, nhà văn Nguyên Ngọc nói về việc gì?

Trả lời:

Trong văn bản, nhà văn Nguyên Ngọc kể lại câu chuyện về quá trình suy nghĩ, chuẩn bị để sáng tác truyện ngắn Rừng xà nu. Từ một con người có thật mà nhà văn đã gặp, từ câu chuyện được nghe, Nguyên Ngọc dự kiến, truyện sẽ mở ra và kết thúc bằng hình ảnh rừng xà nu; phần giữa kể câu chuyện đánh Mĩ qua cuộc đời, số phận của Tnú, ở đó ông sẽ miêu tả quan hệ của Tnú với các nhân vật khác.

Câu 2. Qua lời kể của nhà văn, anh (chị) học tập được gì trong quá trình hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện để chuẩn bị lập dàn ý cho bài văn tự sự?

Trả lời:

Qua lời kể của tác giả, có thể rút ra bài học: Để chuẩn bị viết một văn bản tự sự, cần hình thành ý tư­ởng, dự kiến cốt truyện, suy nghĩ, tư­ởng tư­ợng về các nhân vật cùng các sự việc, chi tiết tiêu biểu đặc sắc làm nên cốt truyện. Những dự kiến này giúp cho quá trình lập dàn ý đ­ược rõ ràng hơn và dàn ý cũng cụ thể, chi tiết hơn.

II. LẬP DÀN Ý

Câu 1. Suy ngẫm về kết thúc truyện ngắn Tắt đèn của Ngô Tất Tố (Trời tối đen như mực và như cái tiền đồ của chị), nhà văn Nguyễn Tuân viết: “Tôi ngờ câu kết này cũng mới là cái chấm hết một thiên của truyện dài. Với một cái tiền thân ngay thẳng, lành manh như vậy, tôi nghĩ rằng chị Dậu thế tất phải có một hậu thân trong các đoàn thể cách mạng; và tôi nhớ như đã có lần nào, tôi đã gặp chị Dậu ở một đám đông phá kho thóc Nhật, ở một cuộc cướp chính quyền huyện kì Tổng khởi nghĩa; và nếu không thì, chí ít, tôi cũng đã gặp chị vào những ngày địch hậu o ép, chị tải thương hoặc đậy nắp hầm bem(1) cho cán bộ cơ sở.”.

Theo suy ngẫm của nhà văn Nguyễn Tuân, có thể kể về “hậu thân” của chị Dậu bằng những câu chuyện sau:

(1) Sau cái đêm ấy, chị Dậu gặp một cán bộ cách mạng và được giác ngộ. Trong cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, chị Dậu dẫn đầu đoàn nông dân lên cướp chính quyền huyện, phá kho thóc Nhật chia cho dân nghèo.

(2) Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nổ ra. Tuy sống trong vùng địch hậu, chị Dậu vẫn bí mật nuôi giấu cán bộ, nhiều lần đậy nắp hầm bem cho cán bộ…

Anh (chị) hãy lập dàn ý cho bài văn kể về một trong hai câu chuyện trên.

Gợi ý:

– Chọn nhan đề cho bài viết.

– Lập dàn ý theo bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài.

Trả lời:

a) Trường hợp 1:

– Mở bài: Giới thiệu câu chuyện xảy ra từ kết thúc truyện Tắt đèn.

– Thân bài: Kể lại câu chuyện theo 2 sự việc chính.

  • Sau cái đêm ấy, chị Dậu gặp một cán bộ cách mạng và được giác ngộ (Chị Dậu đã gặp người cán bộ cách mạng trong tình huống nào? Người cán bộ đã làm gì để giác ngộ chị Dậu? Chị Dậu đã giác ngộ cách mạng như thế nào?…).
  • Trong cuộc khởi nghĩa tháng Tám – 1945, chị Dậu dẫn đầu đoàn nông dân lên cướp chính quyền huyện, phá kho thóc Nhật chia cho dân nghèo (Từ việc giác ngộ cách mạng, chị Dậu đã tham gia hoạt động khởi nghĩa ra sao? Chị Dậu đã cùng các nông dân khác cướp chính quyền huyện, phá kho thóc Nhật như thế nào?…).

– Kết bài: Câu chuyện kết thúc như thế nào ? Em suy nghĩ gì về sự giác ngộ và hành động của chị Dậu ?

b) Trường hợp 2:

– Mở bài: Giới thiệu câu chuyện xảy ra từ kết thúc truyện Tắt đèn.

– Thân bài: Kể lại câu chuyện với những sự việc cụ thể.

  • Cuộc kháng chiến chống thực dân pháp nổ ra, chị Dậu đã nhận thức về cuộc kháng chiến này như thế nào ?
  • Tuy sống trong vùng địch hậu, chịu sự kiểm soát của địch nhưng chị Dậu vẫn bí mật nuôi giấu cán bộ, nhiều lần đậy nắp hầm bem cho cán bộ,… (Sống trong vùng địch hậu, chị Dậu gặp những khó khăn gì ? Tại sao chị Dậu vẫn bí mật nuôi giấu cán bộ ? Những sự việc nào chứng tỏ lòng căm thù giặc và tinh thần cách mạng của chị Dậu ?…),

– Kết bài: Câu chuyện kết thúc như thế nào ? Nêu suy nghĩ của em về hành động của chị Dậu.

Câu 2. Anh (chị) hãy trình bày cách lập dàn ý bài văn tự sự.

Gợi ý:

– Dự kiến ý tưởng về các nhân vật và diễn biến câu chuyện.

– Dàn ý gồm những phần nào? Nội dung mỗi phần ra sao?

Trả lời:

– Lập dàn ý bài văn tự sự cần dự kiến được đề tài, xác định các nhân vật, sau đó chọn và sắp xếp các sự việc, chi tiết tiêu biểu một cách hợp lý.

– Dàn ý gồm ba phần:

+ Mở bài: giới thiệu câu chuyện (hoàn cảnh, không gian, thời gian, nhân vật,…).

+ Thân bài: những sự việc, chi tiết chính theo diễn biến câu chuyện.

+ Kết bài: kết thúc câu chuyện (có thể nêu cảm nghĩ của nhân vật, hoặc một chi tiết thật đặc sắc, ý nghĩa).

III. Soạn phần Luyện tập bài Lập dàn ý bài văn tự sự (trang 46 SGK ngữ văn 10 tập 1)

Bài 1. V. Lê – nin nói: “Tôi không sợ khó, không sợ khổ, tôi chỉ sợ những phút yếu mềm của lòng tôi. Đối với tôi chiến thắng bản thân là chiến thắng vẻ vang nhất.”. Từ những kỉ niệm của tuổi học trò, anh (chị) hãy lập dàn ý cho bài văn viết về câu chuyện: Một học sinh tốt phạm phải một số sai lầm trong “những phút yếu mềm” nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân…”, vươn lên trong cuộc sống, trong học tập.

Trả lời:

Dựa vào câu nói của Lê-nin lập dàn ý:

Mở bài:

– An vốn là một học sinh chăm ngoan, được thầy cô và bạn bè yêu quý.

– Vì bố mẹ bận đi công tác, không có thời gian ở cạnh nên An bị bạn bè xấu lôi kéo.

Thân bài:

– Không nhận được sự quan tâm từ gia đình, An trở nên chán nản.

– An dần trở thành một con người khác:

+ Trên lớp: không nghe giảng, hay trốn tiết đi chơi điện tử, tụ tập bạn bè xấu.

+ Ở nhà: thường xuyên gây chuyện, nói dối bố mẹ và bỏ nhà đi.

– Cô giáo đã nhận thấy sự thay đổi của An, cô đã khuyên An học tập trở lại.

– An nhận ra việc làm sai lầm và dần dần trở về với chính mình ngày trước dù cho bạn bè xấu có rủ đi chơi.

Kết bài:

– Khẳng định rằng chiến thắng bản thân là chiến thắng đáng tự hào.

– Rút ra bài học cho bản thân.

Bài 2. Lập dàn ý cho bài văn viết về một câu chuyện xảy ra trong cuộc sống mà anh (chị) được trực tiếp chứng kiến (đội thanh niên tình nguyện tham gia công tác giữ trật tự an toàn giao thông; đôi bạn giúp nhau vượt khó, học giỏi; bác trưởng thôn chăm lo đời sống các gia đình thương binh, liệt sĩ,…).

Trả lời:

Tham khảo dàn ý sau đây (câu chuyện về tình bạn):

a) Mở bài:

  • Hải và Tùng gần gũi thân thiết với nhau từ nhỏ. Họ học cùng lớp với nhau.
  • Câu chuyện diễn ra khi ở lớp xảy ra liên tiếp những vụ mất tiền.

b) Thân bài:

  • Kể vắn tắt vài vụ mất tiền mà không tìm thấy nguyên do (trong đó Hải là người mất nhiều nhất).
  • “Một mất mời ngờ”, không khí của lớp trở lên căng thẳng.
  • Cuộc truy tìm thủ phạm bế tắc, mâu thuẫn trong lớp xảy ra.
  • Hải nghi ngờ tất cả mọi người trong đó có Tùng. Họ đã to tiếng và không còn chơi với nhau.
  • Nhờ sự can thiệp của các thầy cô giáo, lớp đã tìm ra thủ phạm (là một học sinh lớp khác).

c) Kết bài:

  • Không khí lớp trở lại bình thường.
  • Hải xin lỗi Tùng trước lớp. Họ lại thân thiết như xưa.

BAIVIET.COM

Bình luận Facebook (Yêu cầu gõ có dấu)